Fındık dediğimiz şu küçük dev
Yaklaşık 350.000 çiftçiyi doğrudan, 7-8 milyon kişiyi dolaylı olarak ilgilendiren, bütün asli ve yan ürünleri değerlendirilebilen, Karadeniz’in incisi, ihracatın öncüsü, Ülkemin dünya mucizesi, bazen de kahır bekçisidir fındık. Küçük kadife bir devdir bu zındık.
Türkiye, dünya fındık üretiminin %80’ini gerçekleştirmektedir. Ülkemizin tarım ürünleri ihracatının % 20-30 unu fındık ihracatı karşılamaktadır. Karadeniz Bölgesi’nin en önemli geçim kaynağıdır. En fazla göç veren bölge insanının kalanını da Karadeniz’de tutan en önemli sebeptir. Peki neden kahrı bitmez bu küçük devin ? Neden sorunları çözülemez bir türlü ?
En önemli sebep; tarafların bir türlü ortak akıl oluşturamaması, konuyu hep kendi taraflarından ve yanlı olarak ele alıp, kendi faydalarına kulis ve lobi faaliyetleri yürütmeleridir.
2-3 yaşlarında kimsesiz dünya tatlısı bir çocuk düşünün, iki güçlü kuvvetli kadın, çocuğun iki elinden tutarak ters istikametlere doğru hızla koşuyorlar. Ne oldu ; çocuk parçalandı ! Kadınlar iyi niyetliydi, ikisi de çocuğu çok seviyor ve ona en iyi kendisinin bakabileceğini düşünüyor, şu veya bu sebeple çocuğu çok istiyorlardı. Maalesef, çocuk zayi olduktan sonra hatalarını anladılar ve her ikisi de 'keşke diğer kadın alsaydı da o şirin sabi hayatta kalsaydı', şeklinde düşünerek derin bir vicdan azabı çektiler. İşte bizim taraflar da bu derece zarar vermektedir gerek birbirlerine gerekse çocuğa !!!
Fındık fiyatının piyasa şartlarına göre kendiliğinden belirlenmesi gerektiği fikri doğru değildir. Dünyada hiçbir ülke üretimine bu derece hakim olduğu bir dünya ürününü kendi talihine bırakmamaktadır. ABD, AB ve Rusya önemli tarım ürünlerini mutlaka desteklemektedirler.
Fındık belli bir fiyatın üstünde olursa; Avrupalı alıcının talebini düşüreceği, fındığın en önemli kullanım alanı olan çikolata sanayinde fındık kullanım oranının azalacağı, gerek çikolatanın içinde gerekse diğer alanlarda başka benzer başka ürünlerin fındığın yerini alacağı öngörüsü de doğru değildir.
Son 10 yılın ihracat rakamları ve fiyatlarına göre fındığın fiyatı $ bazında 4-5 kat artmasına rağmen ortalama satış miktarı sadece % 8 lik bir aralıkta hareket etmiştir. Ferrero (Kinder, Bueno), Kraft Jacobs Suchard (Milka), Nestle, Mars, Cadbury gibi önemli çikolata firmaları, dünyada kendini kabul ettirmiş ve markalaşmış mamuller üretmektedirler. Bu markalar, mamulün formülünde tadı ve lezzeti önemli ölçüde etkileyecek, radikal hammadde oran değişikliklerini uygulamaktan mümkün olduğunca uzak dururlar. Çok özel ürünler dışında çikolatada en çok % 20 oranda fındık kullanılmaktadır. Bu miktara denk gelecek yüksek fiyatlı fındık miktarı, toplam fiyatı iddia edildiği kadar etkileyemez. Örneğin fındık fiyatında oluşacak % 30 luk bir artış, birleşiminde % 20 fındık bulunan çikolatanın fiyatına ancak % 6 etkileyebilir.
Tost, kaşar peyniri ile güzeldir. Kaşar peynirinin fiyatının artması, insanların tostun içinde beyaz peyniri tercih edecekleri anlamına gelmez.
Fındık fiyatına dolaylı yollardan müdahale ederek düşmesini engellemenin başka ülkelerdeki üretimin artmasına sebep olacağı yönündeki görüş ise hiç doğru değildir. 2000 yılı sonrasına baktığımızda fındık fiyatının artmasına rağmen Türkiye dışındaki en önemli üreticiler olan İtalya ve İspanya’ da ki fındık ekim alanlarının azaldığı, ABD’de sabit kaldığı görülmektedir.
Diğer açıdan, genel kabul gören iktisat kurallarına göre; her hangi bir emtianın hızla ve tamamen satılması çabası, nispeten düşük fiyata razı olunması ile mümkündür. Maliyetinin belli bir oranında makul bir karlılıkla satılabilen emtia için yüksek bedel talebi, orta ve uzun vadede emtianın fiyatına olumsuz yansımaktadır.
Fındığın maliyet hesaplarının objektif bir şekilde tekrar gözden geçirilmesi gerekir.
Türkiye Cumhuriyetinin fındık ihracat geliri, son 10 yılda 600 milyon $ ile 2 milyar $ arasında değişmektedir. Fındıktaki arz fazlası yıllık 50-250 bin ton arasında değişmektedir. Ülkemiz ayçiçeği, soya, kanola, mısır gibi yağlı tohumlara ve bunların hamyağlarına yılda 1.6 milyar $ dövizi ithalat karşılığı ödemektedir. Yaklaşık 3.6 kg kabuklu fındıktan 1 kg yağ çıkmaktadır.
Sonuç olarak;
250 bin ton fındığın 4.5 TL/kg maliyetle piyasadan çekildiğini kabul edersek, yaklaşık 1.125 milyon TL destekleme gideri yapılacak, bu 250 bin ton fındıktan elde edilecek 70 bin ton yağın yaklaşık 225 milyon TL olan ederinin, destekleme giderinden düşülmesi halinde, gerçek destekleme gideri 900 milyon TL., yani 600 milyon $ olacaktır.
Diğer taraftan, fiyatların kendi talihine terk edilmesi halinde yaklaşık 700-800 milyon $ olan fındık ihracat geliri, geçmişte örnekleri görüldüğü üzere, 2 milyar $’a kadar çıkabilecek, yaklaşık 1.3 milyar $ ihracat gelir artışı olacaktır.
Bu yolla iç piyasaya arz edilecek ham yağın yerine konulacak 150 milyon dolarlık fındık yağı ile önüne geçilecek ithalatı da hesaba katdığımızda, elde edilecek ekstra dışticaret kazancından, destekleme alımı için kullanılan giderlerin çıkarılması (1.3 milyar $ + 150 milyon $ - 600 milyon $ ) sonucunda; Ülkemiz ekonomisine 850 milyon $ katma değer sağlanması söz konusudur.
Bu veriler ışığında, tek başına kalıcı çözüm olmasa da, uzun vadeli bir geçiş sürecinde arz fazlasının belli otoriteler tarafından piyasadan çekilerek, fiyatın dünyada kabul görebilecek rasyonel seviyelerde tutulması amacıyla müdahale alımı yapılması ve bu fazlalığın yağ olarak değerlendirilmesi; diğer tedbirlerin uygulamaya konulması ve etkilerini göstermeleri zaman alacağı ve süreç sancılı geçebileceği için, kalıcı çözümlere giden yolda en mantıklı ara çözümdür.
Hesap ortadadır; Yeter ki taraflar “Ben isterim, ben isterim” ci tavırlarından vazgeçerek makul destekleme fiyatlarını sabote etmesinler. Çocuğun kollarını aksi istikametlere doğru çekmekten vazgeçsinler. Bir ortak akıl çerçevesinde Devleti destekleme menziline çeksinler.
SMB
